Mechanizm urazu i objawy złamania Smitha – jak rozpoznać to rzadkie uszkodzenie nadgarstka?

8 maja 2026Ortopedia

Niefortunne potknięcie wymagające amortyzacji może skutkować urazem w obrębie nadgarstka. Jednym z jego typów jest złamanie typu Smitha, czyli złamanie dalszej nasady kości promieniowej z przemieszczeniem dłoniowym. O tym, czym dokładnie jest, jakie są jego objawy oraz jak wygląda rehabilitacja po złamaniu Smitha, przeczytasz właśnie w tym artykule.

Czym dokładnie jest złamanie typu Smitha?

Złamanie Smitha jest jednym z typów złamań – obok Bartona i Collesa – występujących w obrębie nasady kości promieniowej. Dochodzi do niego poprzez uraz pośredni, a konkretnie przez upadek na zgiętą grzbietową część dłoni. Złamanie Smitha rzeczywiście jest złamaniem rzadkim, obejmującym ok. 10% przypadków wszystkich złamań nadgarstka.

Budowa anatomiczna nadgarstka a miejsce uszkodzenia

Nadgarstek składa się z szeregu kości krótkich, które łączą się z kością promieniową i łokciową. W złamaniu typu Smitha linia pęknięcia przebiega przez dalszą nasadę kości promieniowej, około 2–3 cm od powierzchni stawowej. Ze względu na siły działające w momencie uderzenia, odłam dystalny (ten bliższy dłoni) zostaje wypchnięty w stronę dłoniową, przez co występuje zniekształcenie typu „ogrodowego szpadla/łopaty ogrodowej” (garden spade).

Dlaczego nazywamy je „odwróconym Collesem”?

Wynika to z mechanizmu urazu, który jest odwrotny do złamania Collesa. W przypadku złamania Collesa do asekuracji dochodzi poprzez podparcie dłoniową częścią ręki, a w przypadku Smitha jest to część grzbietowa. Dodatkowo odłam obwodowy przesuwa się dłoniowo w kierunku łokciowym i ulega pronacji, a w przypadku złamania Collesa przemieszczenie jest grzbietowe.

Sprawdź, czym jest złamanie Collesa 

Mechanizm urazu – jak dochodzi do złamania Smitha?

Uraz powstaje za sprawą upadku ciała z wysokości, któremu towarzyszy podparcie ręką powierzchnią grzbietową. Dochodzi do niego przy potknięciu, jeździe na rolkach czy uprawianiu innych rodzajów sportów, w których może dojść do zachwiania równowagi i upadku. Częstotliwość tych złamań zwiększa się zwykle zimą, gdy za sprawą oblodzeń dochodzi do większej ilości niefortunnych upadków.

Grupy ryzyka – kto jest najbardziej narażony na ten uraz?

Zauważa się, że do złamań nawet 4-6-krotnie częściej dochodzi u kobiet. Odsetek urazów u Pań rośnie liniowo mniej więcej od 4. dekady życia (w wieku menopauzalnym ten wzrost wynika z gwałtownego nasilenia osteoporozy) do około 65 roku, kiedy ten odsetek się stabilizuje. Co za tym stoi? Osoby starsze prawdopodobnie upadają w sposób mniej kontrolowany, np. upadając na bok lub na plecy. Naraża je to na innego typu urazy, ale nie na złamanie Smitha, związane z podparciem ręką w sposób grzbietowy.

Złamanie Smitha – objawy

Głównym sygnałem alarmowym jest charakterystyczna deformacja, którą specjaliści określają czasem mianem „łopatki ogrodowej”. Pojawia się również silny ból w obrębie nadgarstka oraz jego obrzęk, który uniemożliwia poruszanie nim.

Ból, obrzęk i ograniczenie ruchomości. Jak odróżnić złamanie od zwichnięcia?

Silny, ostry ból narastający przy próbie jakiegokolwiek ruchu palcami lub nadgarstkiem jest typowy zarówno dla złamania, jak i zwichnięcia. Jednakże w przypadku złamania Smitha obrzęk pojawia się niemal natychmiastowo i jest bardzo masywny. Dodatkowo zwichnięcia rzadko dają tak wyraźne przemieszczenie osi kończyny, jak w przypadku złamania typu Smitha.

Kiedy natychmiast udać się na SOR?

Nigdy nie należy bagatelizować urazu nadgarstka, ale po urazie szczególnie alarmujące jest wystąpienie takich objawów jak:

• mrowienie i drętwienie palców,
• bladość skóry dłoni lub jej zasinienie,
• widoczna rana w miejscu urazu lub wręcz przerwanie ciągłości skóry przez odłam kostny.

Diagnostyka i pierwsze kroki po wypadku

Pierwsza pomoc polega przede wszystkim na unieruchomieniu kończyny w pozycji, w jakiej się znajduje (nie wolno samodzielnie nastawiać kości!) oraz zastosowaniu zimnych okładów w celu ograniczenia narastającej opuchlizny.

Badanie RTG jako podstawa rozpoznania

W przypadku podejrzenia złamania typu Smitha konieczne jest wykonanie badania radiologicznego (RTG) w dwóch projekcjach, tj. przednio-tylnej oraz bocznej. To właśnie projekcja boczna jest kluczowa dla rozpoznania złamania Smitha, ponieważ pozwala lekarzowi precyzyjnie ocenić dłoniowe przesunięcie odłamu.

Jak wygląda leczenie złamania typu Smitha?

W zdecydowanej większości przypadków leczenie złamania Smitha ma charakter zachowawczy – jest nim unieruchomienie w gipsie na okres 4-6 tygodni oraz późniejsza rehabilitacja.

Kiedy konieczna jest operacja i zespolenie płytką?

Leczenie chirurgiczne dotyczy około 20% przypadków i stosowane jest przede wszystkim wtedy, gdy w obrazie RTG złamanie jest niestabilne (przemieszczenie dłoniowe skośne oraz połączone z rozwałkowaniem) lub gdy dochodzą do tego nieprawidłowości o charakterze neurologicznym, np. zespół cieśni nadgarstka. W takich przypadkach konieczne może być wykonanie repozycji odłamów kostnych i stabilizowanie prętami metalowymi czy zewnętrznymi stabilizatorami.

Rehabilitacja po złamaniu Smitha

Rehabilitacja jest procesem równie ważnym, co samo nastawienie i zabezpieczenie kości. Ponieważ złamania Smitha bywają niestabilne, mogą wymagać zespolenia wewnętrznego płytką i śrubami, co paradoksalnie pozwala na wcześniejsze wdrożenie ruchu niż w przypadku gipsu.

Jak długo trwa powrót do zdrowia?

Całkowity powrót do pełnej sprawności, siły chwytu i zakresu ruchomości zajmuje od 3 do 6 miesięcy. U osób starszych proces ten może ulec wydłużeniu ze względu na obniżoną gęstość mineralną kości i wolniejszy przebieg regeneracji i odbudowy.

Etapy fizjoterapii – od drenażu limfatycznego po techniki manualne

Na samym początku głównym celem fizjoterapii jest redukcja obrzęku. W tym celu stosuje się m.in. drenaż limfatyczny czy unoszenia kończyny. Istotne jest zachowanie ruchomości zarówno palców, jak i łokcia czy barku.
Po zdjęciu unieruchomienia wprowadzana jest terapia manualna, służąca mobilizacji stawów nadgarstka, a także praca z blizną (gdy doszło do interwencji chirurgicznej), aby nie dopuścić do zrostów.

Złamanie Smitha – ćwiczenia, które możesz wykonywać w domu (bezpieczne przykłady)

Ćwiczenia są ważnym elementem rehabilitacji po złamaniu Smitha, natomiast należy wdrażać je z ostrożnością, konsultując to wcześniej z fizjoterapeutą.
Przykładami prostych ćwiczeń są:

• Pronacja i supinacja przedramienia, czyli obracanie dłoni w dół i w górę,
• Chwytanie małych przedmiotów, np. monet, guzików,
• Ugniatanie miękkiej piłeczki.

Jak zapobiegać sztywności stawu po zdjęciu gipsu?

Największym błędem jest całkowity brak ruchu dłonią przez kilka tygodni po zdjęciu gipsu z obawy przed bólem. Istotna jest wczesna mobilizacja, dlatego należy regularnie wykonywać zalecone ćwiczenia, dbać o odpowiednie nawodnienie tkanek i stosować automasaż okolicy nadgarstka, aby pobudzić mikrokrążenie.

Bibliografia
Babiak, I., Małdyk, P. (red). Traumatologia narządu ruchu. Skrypt dla studentów i lekarzy. Oficyna Wydawnicza Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego 2016, s. 48-50.
Drozdowska, B. Złamania osteoporotyczne. Endokrynologia Polska 2009, t. 60, nr 6, s. 498-502.
Skorupińska, A., Tora, M., Bojarska-Hurnik, S. Klasyfikacja oraz elementy leczenia złamań dalszej nasady kości promieniowej. Fizjoterapia 2015, 23, 3, 40-46.