Czym jest koślawość kolan? Objawy i sposoby leczenia

19 grudnia 2025Ortopedia

Statystyki jasno wskazują, że odsetek dzieci z nadwagą oraz otyłością jest coraz większy. Co stanowi przyczynę tego stanu? Trudno mówić o jednej konkretnej, natomiast z pewnością trend spędzania niewielkiej ilości czasu na świeżym powietrzu i na aktywnościach, ma tu sporo do rzeczy. Ten niski poziom aktywności fizycznej przekłada się również na spadek napięcia mięśniowego oraz sprzyja rozmaitym dysfunkcjom narządu ruchu – wśród nich częsta jest m.in. koślawość kolan. Co to jest koślawość kolan, jak rozpoznać koślawość kolan, a także o tym, czy koślawość kolan jest dziedziczna, dowiesz się z tego artykułu.

Koślawość kolan – co to jest i na czym polega?

Koślawe kolana są jednymi z najczęściej występujących wad postawy kończyn dolnych. Na początkowych etapach rozwoju, u noworodków, kolana szpotawe uznawane są za fizjologię. Stopniowo powinny one zmieniać swoje ustawienie na koślawe, które za normę uznaje się mniej więcej do 7 roku życia. Później ta koślawość powinna jednak zaniknąć.

Czym jednak konkretnie ona jest? Koślawością kolan określa się wadę, w której oś podudzia i oś uda układają się w kąt otwarty na zewnątrz. Kostki przyśrodkowe oddalone są wówczas od siebie o co najmniej 5 cm. Objawy koślawości kolan to przyrost kłykcia wewnętrznego kości udowej, przeprost w stawie kolanowym a także skręcenie podudzi na zewnątrz.

Dlaczego kolana się koślawią? Przyczyny powstawania

Przyczyny koślawości kolan obejmują zarówno czynniki genetyczne, wrodzone, jak i środowiskowe. Niektóre dzieci rodzą się z predyspozycją do koślawości kolan, która wynika z nieprawidłowego rozwoju kości i stawów lub genetyki.

Natomiast wśród czynników nabytych (środowiskowych) należy wskazać:

• nadwagę oraz otyłość – nadmiar kilogramów zwiększa obciążenie stawów kolanowych,
• niedobory witamin i składników mineralnych – zwłaszcza mowa u to witaminie D, której zbyt niska podaż sprzyja krzywicy kości oraz o niedoborach wapniowych,
• obecność niektórych chorób, które mogą wpływać na funkcje stawu kolanowego, np. osteoporoza,
• urazy kolan, które mogą powodować zmiany w strukturze stawów.

Przyczyny koślawości kolan u dzieci to przede wszystkim te wrodzone, ale niestety coraz częściej również te powiązane z nadmierną masą ciała.

Koślawość kolan – objawy, na które musisz zwrócić uwagę

W przypadku koślawości mamy do czynienia z kolanami w kształcie litery X. Co to konkretnie oznacza? Gdy dziecko lub dorosły z koślawością kolan staje na baczność, między kostkami stóp jest przerwa, natomiast kolana ocierają się o siebie – w ten sposób tworzy się właśnie pozycja „X”, widoczne staje się schodzenie kolan do środka.
Ból kolan przy koślawości to kolejny z objawów, na które należy zwrócić uwagę. Nasila się podczas długotrwałego stania, ale również biegania czy chodzenia. Nieprawidłowe ukształtowanie kolan wpływa również na biomechanikę chodu – dochodzi do niesymetrycznego obciążenia stawów oraz nieprawidłowej pracy stóp. Widoczne może być to w zużywaniu obuwia i nierównomiernym, znaczącym wytarciu buta w jego konkretnych obszarach.
Prawidłowa praca stóp i kolan przekłada się na funkcjonowanie całego układu ruchu, zatem koślawe kolana mogą skutkować problemami z biodrami czy kręgosłupem (również pojawianiem się bólu w tym obszarze) oraz ogólną postawą ciała.

Sprawdź, co na ból kolan.

Jak zdiagnozować koślawość kolan? Wizyta u specjalisty

Trzeba pamiętać o tym, że u dzieci w pewnym wieku koślawość może być fizjologiczna, dlatego należy skonsultować się ze specjalistą, aby sprawdzić, czy mamy do czynienia ze zmianami patologicznymi.
Specjalista przeprowadzi pełny wywiad lekarski, uwzględniający pytania dotyczące stylu życia, żywienia czy możliwych obciążeń genetycznych. Wykona również badanie stopy, kolana i biodra, a także oceni długość oraz oś kończyn dolnych. Zazwyczaj proste badanie fizykalne jest wystarczające, aby stwierdzić występujące nieprawidłowości i wysnuć podejrzenie występowania koślawości kolan.

W diagnostyce konieczne jest również wykonanie zdjęcia RTG całych kończyn na stojąco w odpowiedniej płaszczyźnie, aby ocenić odchylenie stawu kolanowego od osi mechanicznej kończyny. Zdjęcie RTG pozwala również ocenić zaawansowanie deformacji i ich konkretne umiejscowienie.

Sprawdź, czym jest szpotawość kolan.

Leczenie koślawości kolan – dostępne metody i terapie

To, w jaki sposób podejdziemy do leczenia koślawości kolan, zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania zmian oraz objawów zgłaszanych przez pacjenta. Sposoby leczenia koślawości kolan obejmują zarówno postępowanie o charakterze zachowawczym, jak i chirurgiczne.

Na pierwszym etapie terapii są to zatem takie działania jak:

• ćwiczenia na koślawe kolana, których celem jest wzmocnienie mięśni nóg oraz poprawa elastyczności ścięgien
• zabiegi fizykalne, masaże czy terapia manualna u fizjoterapeuty – służą łagodzeniu bólu i poprawie biomechaniki chodu
• noszenie wkładek ortopedycznych dopasowanych pod osobę borykającą się z koślawieniem kolan oraz obuwia, które wspiera stopy
• zmniejszenie masy ciała w przypadku osób z nadwagą i otyłością, u których nadmierne kilogramy obciążają narząd ruchu.

Jeśli chodzi o ćwiczenia wykonywane przy koślawości kolan, to ich czas trwania czy ilość powtórzeń powinna zostać dobrana indywidualnie, natomiast bardzo ważna jest regularność – zazwyczaj warto, by były wykonywane codziennie, rozpoczynając od tych o niższym poziomie trudności.

W cięższych przypadkach wymagana jest interwencja chirurgiczna. Operacja koślawości kolan (dla zaawansowanych przypadków) ma na celu korekcję deformacji, stabilizację stawu i poprawę mechaniki chodu. Zdarza się, że musi zostać wykonana w związku z niepodjęciem wcześniej innych form leczenia koślawości kolan. Niestety jest to problem medyczny, który skutkuje szybszym zużywaniem się powierzchni stawowych i powstawaniem zwyrodnień, a te mogą prowadzić ostatecznie do konieczności wykonania endoprotezoplastyki kolana.

Czy można zapobiegać koślawości kolan?

Profilaktyka koślawości kolan obejmuje m.in. dbanie o odpowiednią masę ciała dziecka oraz jego odżywienie witaminowo-mineralne. Ważne jest również aktywne spędzanie czasu, aby dostarczyć dziecku niezbędnego do prawidłowego rozwoju ruchu. Należy także zwracać uwagę na sposób stania, chodzenia oraz siedzenia dziecka – w tym ostatnim przypadku szczególnie trzeba unikać układania nóg w literę W. Ważne jest również to, aby miało ono odpowiednio dopasowane buty, które nie będą krępować stopy.

Bibliografia
Siminska, J., Bukowska, W., Ratuszek-Sadowska, D., Nowacka, K., Hagner, W. Frequency of occurrence of knock-kneed and bow-legged knees for children and young people in school age. Journal of Education, Health and Sport. 2017;7(6):317-322.

Kolana koślawe – przyczyny, objawy, leczenie. Dostęp: 17.12.2025 https://fizjoterapeuty.pl/ortopedia/kolana-koslawe.html

Imielińska, A. Kolana koślawe u dziecka Genu Valgum, czyli kolana w kształcie litery X. Rodzaje, przyczyny, leczenie, postępowanie i rehabilitacja. Dostęp: 15.12.2025

https://www.praktycznafizjoterapia.pl/artykul/kolana-koslawe-u-dziecka-genu-valgum-czyli-kolana-w-ksztalcie-litery-x-rodzaje-przyczyny-leczenie-postepowanie-i-rehabilitacja