Pionizacja po udarze – na czym polega i jakie ma znaczenie?

2 lutego 2026Chodziki

Udar jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia i jednocześnie częstą przyczyną niepełnosprawności osób, u których do niego doszło. Etapem leczenia jest kompleksowa rehabilitacja po udarze, a jej elementem – wczesna pionizacja. O tym, jak wygląda powrót do sprawności po udarze, jak bezpiecznie pionizować chorego w domu oraz o tym, jaki sprzęt do pionizacji może ułatwić rehabilitację, przeczytasz w tym artykule.

Czym jest pionizacja po udarze i dlaczego jest tak ważna?

Rehabilitacja jest niezwykle istotnym elementem terapii usprawniającej podejmowanej u pacjentów po niedokrwiennym udarze mózgu. Powinna być wprowadzana w miarę możliwości jak najszybciej, aby nie pogłębiać powstałych dysfunkcji. Co istotne – współczesne zasady fizjoterapii zakładają, że każdego pacjenta od początku należy traktować w taki sposób, jakby miał w pełni odzyskać utracone funkcje. Aktywizacja mięśniowa i pionizacja jest zatem niezbędna do tego, aby pacjent mógł finalnie odzyskać funkcje ruchowe.

Sprawdź, jaki sprzęt do rehabilitacji po udarze mózgu jest odpowiedni

Definicja i cel – co rozumiemy przez proces pionizacji?

Pionizacja, czyli przyjmowanie wyprostowanej, pionowej postawy ciała, jest kluczowa w rehabilitacji po okresie unieruchomienia. Jest to proces, który rozpoczyna się od wykonywania przez pacjenta ćwiczeń w pozycji leżącej, poprzez te realizowane w siadzie aż do osiągnięcia celu w postaci przyjęcia pionowej postawy ciała. W przypadku osób po udarze jest to również przystanek w drodze do nauki chodu.

Znaczenie pionizacji po udarze – dlaczego wczesne rozpoczęcie ma tak ogromne znaczenie?

Wczesna pionizacja po udarze zapobiega zmniejsza ryzyko śmiertelności i rozmaitych powikłań, takich jak m.in. zakrzepica. Jej celem jest także zapobieganie przykurczom, które mogłyby ograniczać możliwości ruchowe pacjenta. Sprzyja również stymulacji mózgu, szybszemu dostosowaniu się do nowych warunków, a także – jako element szeroko pojętej rehabilitacji po udarze – daje szansę na zachowanie oraz odzyskanie funkcji motorycznych chorego.

Kiedy zacząć pionizację po udarze?

Dostępne badania wskazują na to, że im szybciej rozpoczyna się rehabilitację i pionizację pacjenta, tym lepiej. Odbywa się to zatem w ciągu pierwszych dni po ustabilizowaniu stanu chorego, na podstawie decyzji lekarskiej.

Pierwsze etapy – od pozycji leżącej do siedzącej (ćwiczenia w łóżku)

Początkowymi etapami, które mają finalnie doprowadzić do pełnej pionizacji, są ćwiczenia w łóżku. Jeszcze zanim do nich dojdzie, ważne jest regularne zmienianie pozycji ułożenia chorego, aby nie dochodziło do kształtowania patologicznych wzorców ruchowych. Pierwsze ćwiczenia obejmują zgięcia i wyprosty kończyn, wykonywanie rotacji, a później wstawanie z pozycji leżącej do siadu i finalnie przejście z siadu do stania. Istotne jest to, aby ruchy te angażowały zarówno zdrową, jak i porażoną stronę.

Rola stołu pionizacyjnego (tilt table) – wsparcie i bezpieczeństwo

Stoły pionizacyjne, które mogą być wykorzystywane w rehabilitacji pacjentów po udarze (i nie tylko), przede wszystkim zapewniają pacjentowi poczucie bezpieczeństwa. Podpory na nogi oraz specjalne pasy pozwalają utrzymywać ciało w stabilnej pozycji. Tego typu stoły wykorzystuje się głównie do pionizacji, ale można wykonywać na nich również niektóre ćwiczenia rehabilitacyjne.

Pionizacja bierna a pionizacja czynna – różnice i cele

Pierwszym etapem po udarze jest przyjmowanie pozycji pionowej w sposób bierny, a następnie w sposób czynny.
Pionizacja bierna to taka, która jest uzyskiwana z pomocą specjalistycznych urządzeń, np. wspomnianych przed momentem stołów lub z pomocą terapeuty. Pozwala to przede wszystkim zmniejszać ryzyko wystąpienia odleżyn, przykurczów, poprawia funkcjonowanie układu oddechowego i przyzwyczaja organizm do ponownego przyjmowania pozycji pionowej.

Natomiast pionizacja czynna odbywa się z aktywnym udziałem mięśni pacjenta, który samodzielnie lub ze wsparciem, przyjmuje pozycję pionową. Służy to wzmacnianiu mięśni odpowiedzialnych za stabilizację, nauce kontroli napięcia mięśniowego, zwiększaniu samodzielności.

Metody i ćwiczenia pionizacyjne po udarze – jak pionizować pacjenta po udarze?

Tempo procesu pionizacji i usprawniania powinno zostać dostosowane do pacjenta. Aby przeciwdziałać przykurczom oraz w celu prowadzenia dalszej rehabilitacji stosuje się rozmaite metody usprawniające, do których zalicza się: metodę Bobath dla dorosłych, PNF, Brunnström, Rood, CIT. W celu maksymalizacji korzyści często stosuje się połączenie kilku koncepcji terapeutycznych.

Wykorzystanie sprzętu rehabilitacyjnego (balkoniki, laski)

Sprzęt rehabilitacyjny, taki jak balkoniki czy laski, są częstymi towarzyszami pacjentów po udarze w drodze ku osiągnięciu pełnej sprawności. Na etapie pracy nad konkretnymi wzorcami ruchowymi czy poprawą równowagi, są dla nich wsparciem i zabezpieczeniem przed upadkiem. Nie tylko wspomagają rehabilitację, ale również pozwalają pacjentowi zachowywać autonomię.

Sprawdź, jak wygląda wypożyczenie balkonika w BRANDvital

Korzyści z pionizacji po udarze dla zdrowia i psychiki

Wczesna pionizacja niesie ze sobą szereg korzyści, które obejmują m.in. układ oddechowy, pokarmowy, jak i psychikę chorego.

Wpływ na układ krążenia i oddechowy

Pozycja leżąca sprzyja zakrzepicy i dodatkowo utrudnia prawidłową wentylację. W związku z tym przyjmowanie przez pacjenta pozycji pionowej zmniejsza ryzyko problemów naczyniowych i poprawia wentylację płuc, co będzie szczególnie ważne dla osób z chorobami układu oddechowego.

Poprawa perystaltyki jelit i pracy układu moczowego

Długotrwałe przebywanie pacjenta w pozycji leżącej upośledza funkcje układu trawiennego i moczowego. Pionizacja i przyjmowanie pozycji stojącej sprzyja poprawianiu perystaltyki jelit, co przekłada się na lepsze działanie układu trawiennego oraz układu moczowego, ponieważ pozwala to na naturalny odpływ moczu i jego niezaleganie.

Aspekt psychologiczny

Mówiąc o fizjoterapii po udarze, nie można pominąć wpływu wykonywanych ćwiczeń i interwencji na psychikę chorego. Udar i związane z nim ograniczenia ruchowe znacząco wpływają na samopoczucie osoby, która musi zmagać się z nowymi realiami życia. Wczesna pionizacja po udarze nie tylko ma swoje plusy związane z funkcjonowaniem pod kątem układu ruchu, ale również daje poczucie odzyskiwania kontroli, a także staje się motywacją do dalszej rehabilitacji.

Sprawdź, czego nie wolno po udarze mózgu

Podsumowanie – pionizacja po udarze jako fundament powrotu do sprawności

Wczesna pionizacja po udarze niedokrwiennym, w czasie kilku dni po jego wystąpieniu, jest bardzo ważnym elementem powrotu pacjenta do sprawności. Nie tylko pozytywnie wpływa na funkcje fizjologiczne, ale także psychikę chorego. Sprzęt do pionizacji, taki jak stół pionizacyjny czy balkonik rehabilitacyjny ułatwia pacjentom osiąganie kolejnych kamieni milowych w drodze ku odzyskaniu zdrowia. W rehabilitacji osób po udarze bardzo ważna jest regularność i konsekwencja, w której powinni wspierać pacjenta jego bliscy oraz– co oczywiste – specjaliści.

Bibliografia

• Hoffman, J., Zbonik, M., Hoffman, A., Sochanek, M. Rola rehabilitacji w procesie leczenia pacjentów po przebytym udarze mózgu. Choroby XXI wieku – wyzwania w pracy fizjoterapeuty, pod red. M. Podgórskiej, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Zarządzania, Gdańsk 2017.
• Kaniewska K, Dzięcioł-Anikiej Z, Greloch A, Wojciuk M, Kuryliszyn-Moskal A. Przegląd współczesnych metod specjalnych fizjoterapii wykorzystywanych w usprawnianiu pacjentów po udarze niedokrwiennym mózgu. W:
• Kowalczuk K, Krajewska-Kułak E, Cybulski M, red. Wybrane choroby cywilizacyjne XXI wieku. T. 3 : praca zbiorowa. Uniwersytet Medyczny w Białymstoku; 2017:97–125.
• Akademia Nutricia. Porady rehabilitacyjne dla pacjentów po udarze mózgu. Dostęp: 20.01.2026
  https://akademianutricia.pl/uploads/page/16/21/Porady-rehabilitacyjne-dla-pacjent%C3%B3w-po-udarze-m%C3%B3zgu.pdf
• Skorupińska, A., Kostorz, K., Bojarska-Hurnik, S. Zastosowanie metody Bobath w rehabilitacji osób dorosłych po udarze niedokrwiennym mózgu. Geriatria 2017; 11, s. 130-134.